Gewenning

Ik keek laatst weer naar de façade van Magazijn de Bijenkorf in Eindhoven.

Groen keramiek. Vreemde geometrische vormen. Smalle ramen die op ogenschijnlijk willekeurige plekken uit de gevel zijn gesneden. Een enorm warenhuis dat zich aan de stad presenteert als een bijna gesloten doos. Gio Ponti ontwierp het gebouw in de jaren zestig. In 1969 opende het zijn deuren. Ruim een halve eeuw later staat diezelfde gevel er nog steeds. En misschien is juist dát het bijzondere: we vinden hem inmiddels bijna gewoon.

Hij hoort bij Eindhoven. Hij stond er al voordat veel van de gebouwen eromheen er stonden en waarschijnlijk kennen duizenden mensen hem vooral als de plek waar de Bijenkorf zit. Je kunt zo gewend raken aan iets bijzonders dat je bijna niet meer ziet hoe bijzonder het eigenlijk is.

Terwijl er weinig gewoons aan die gevel is. Ponti koos niet voor voorzichtig. De gevel werd bekleed met geglazuurde keramische tegels in verschillende groentinten. De openingen kregen verschillende vormen en werden onregelmatig over het oppervlak verdeeld. Zelfs het groen had een verhaal: Ponti zou zich hebben laten inspireren door het Nederlandse landschap dat hij vanuit het vliegtuig zag, verdeeld in groene vlakken en sloten. Dat zijn nogal specifieke keuzes.

Misschien is dat waarom het gebouw me blijft interesseren. Niet omdat het uit 1969 komt, maar omdat het er niet uitziet alsof iemand geprobeerd heeft iets te ontwerpen waar niemand aanstoot aan kon nemen. Het heeft een gezicht.

En toch gebeurt er iets vreemds met dingen die lang genoeg om ons heen zijn. Het ongewone wordt vertrouwd. Wat ooit nieuw, vreemd of zelfs controversieel was, wordt onderdeel van het decor. We lopen erlangs. Spreken er af. Gebruiken het als oriëntatiepunt. Tot je opnieuw kijkt. Dan zie je ineens weer hoe eigenzinnig het eigenlijk is.

Dat vind ik ook bij merken interessant. Want als een merk lang mee moet gaan, ontstaat al snel de neiging om veilig te ontwerpen. Niet te uitgesproken. Niet te modieus. Niet te veel kleur. Een lettertype dat over tien jaar ook nog kan. Een identiteit die niemand buitensluit. We noemen dat graag tijdloos. Maar tijdloos en neutraal zijn niet hetzelfde. Sterker nog: misschien ontstaat tijdloosheid soms juist doordat iemand op een bepaald moment heel duidelijk durft te kiezen.

Een kleur die van jou wordt. Een vorm die niet overal bij past. Een manier van fotograferen, schrijven of ontwerpen die een ander misschien nooit zou kiezen. Niet omdat vreemd doen een doel op zichzelf is, maar omdat er een overtuiging achter zit.

Ponti probeerde volgens mij ook niet een gebouw te maken dat er bijna zestig jaar later nog modern uit zou zien. Hij maakte een gebouw met een uitgesproken eigen karakter voor die plek en dat moment. En juist daardoor staat het er nog steeds niet anoniem bij.

Dat is een interessante paradox. Wie probeert veroudering te voorkomen door alles wat uitgesproken is weg te halen, houdt misschien iets over dat technisch heel lang mee kan. Alleen valt er vanaf dag één weinig aan te herkennen. Veiligheid kan veroudering voorkomen. Maar ook herinnering.

Een uitgesproken keuze loopt meer risico. Mensen kunnen haar te veel vinden. Vreemd. Niet mooi. Misschien zelfs verkeerd. Maar er valt tenminste iets te vinden. En als zo'n keuze goed genoeg is, gebeurt er na verloop van tijd iets anders. We raken eraan gewend. Het vreemde wordt vertrouwd. Het uitgesprokene wordt onderdeel van de omgeving. Niet omdat het gewoon was. Omdat het gebleven is.

Misschien is dat wel wat ik zo interessant vind aan die groene gevel midden in Eindhoven. Je hoeft hem niet mooi te vinden. Je hoeft Gio Ponti niet te kennen. Je hoeft zelfs niet te weten dat hij uit 1969 komt. Kijk er alleen nog eens naar alsof je hem voor het eerst ziet. Dan is hij ineens weer behoorlijk vreemd. En misschien is dat uiteindelijk een interessantere vorm van tijdloosheid dan proberen nergens te veel van te zijn.

Sommige dingen worden niet gewoon. We raken er alleen aan gewend.

Gewenning maakt het ongewone gewoon.

‍

Beeld: ©Jan Sluijter