Kleurvast

Ik zet mijn fiets tegen een deur in rood, blauw, zwart en wit. Onmiskenbaar Rietveld. Hard, helder, raak.

Bij Weverij De Ploeg in Bergeijk ligt die associatie voor de hand. De gevel, de verhoudingen, de kleurvlakken: alles ademt ontwerp. Toch zit het interessantste kleurverhaal hier niet op de deur. Het zit binnen.

De Ploeg werd gebouwd voor een weverij. Hier werden stoffen gemaakt in kleuren die niet alleen mooi moesten zijn, maar vooral betrouwbaar. Een kleur moest niet alleen overtuigen op de ontwerptafel, maar ook overeind blijven in gebruik. Daarom werd kleur hier niet alleen gekozen. Ze werd getest. De gebogen sheddaken lieten gelijkmatig noorderlicht binnen, zodat stoffen zo zuiver mogelijk konden worden beoordeeld. Buiten stonden draaibare testpanelen waarmee kleurechtheid onder verschillende lichtomstandigheden kon worden beproefd. De omstandigheden waarin kleur terechtkwam, werden dus niet buiten het ontwerpproces gehouden. Ze maakten er onderdeel van uit. Niet alleen: klopt de kleur? Maar vooral: blijft ze kloppen als de omstandigheden veranderen?

En precies daar wordt het voor mij interessant. Want dat geldt niet alleen voor textiel.

Dat Gerrit Rietveld überhaupt in Bergeijk terechtkwam, begon trouwens bij meubelontwerper Martin Visser. Nadat hij de meubelafdeling van ’t Spectrum was gaan leiden, haalde hij Rietveld naar Bergeijk voor zijn eigen woonhuis. De directie van De Ploeg keek mee, zag wat er ontstond en gaf Rietveld vervolgens de opdracht voor de nieuwe fabriek. Ook dat vind ik typerend voor deze plek. Architectuur, productontwikkeling, meubels en productie stonden hier niet keurig los van elkaar. Ze beïnvloedden elkaar.

Dat zie je ook aan het gebouw zelf. De maatvoering hield rekening met de brede weefgetouwen. Het licht hielp bij het beoordelen van stoffen. De ruimte was niet alleen een mooie verpakking om het werk heen. De ruimte hielp het werk beter te doen. Vorm volgde niet alleen functie. Vorm maakte de functie beter. En dan de kleuren.

De schuifdeur aan de westgevel bestaat uit rode, blauwe, zwarte en witte vlakken die overlopen in het ritme van de gevel. Een duidelijke verwijzing naar De Stijl. Elders duikt ook geel en andere primaire kleurcombinaties op in Rietvelds werk. Rood, geel en blauw zijn natuurlijk van niemand. Toch kunnen een paar kleurvlakken door hun verhouding, toepassing en herhaling onmiddellijk aan Rietveld of De Stijl doen denken. Dat is interessant voor merkidentiteit.

We besteden bij het ontwikkelen van een visuele identiteit vaak veel aandacht aan het kiezen van kleuren. Welke tint voelt eigen? Welke combinatie onderscheidt? Daarna leggen we alles zorgvuldig vast in PMS, RAL, CMYK, RGB en hex. Nodig. Maar een kleurcode is nog geen identiteit. Want daarna gaat die kleur naar buiten. Op een beeldscherm geeft ze zelf licht. Op ongecoat papier wordt ze zachter. Op glans blijft ze meer aan het oppervlak liggen. Textiel beweegt. Verf reageert op de ondergrond. Daglicht verandert per uur en kunstlicht kan van dezelfde kleur ineens iets totaal anders maken. De code blijft hetzelfde. De ervaring niet.

Daar begint voor mij het echte ontwerpwerk. Niet in de gecontroleerde presentatie waarin alles precies klopt, maar zodra een merkidentiteit werkelijk gebruikt gaat worden. Op een website, een gevel, een verpakking, textiel, drukwerk of een presentatie op een beroerd afgesteld beeldscherm. Kleurvast betekent daarom niet dat een kleur onder iedere omstandigheid exact hetzelfde moet ogen. Dat kan vaak niet eens. Het betekent dat haar karakter en functie overeind blijven wanneer materiaal, schaal, licht en context veranderen. Daar heb je meer voor nodig dan een hexcode. Je moet weten welke rol een kleur binnen de identiteit speelt. Is ze de basis of het accent? Brengt ze rust of moet ze juist ergens doorheen breken? Met welke andere kleuren werkt ze samen? Hoeveel contrast heeft ze nodig om zichzelf te blijven?

Een sterk kleurenpalet is geen verzameling losse vakjes. Het is een systeem waarin kleuren iets doen.

Daarom vind ik die testpanelen bij De Ploeg zo’n sterk beeld. Stoffen werden niet alleen bekeken onder de omstandigheden waarin ze waren gemaakt. Ze werden blootgesteld aan ander licht en op de proef gesteld. Blijft de kleur overeind wanneer de werkelijkheid zich ermee gaat bemoeien?

Voor een merk geldt uiteindelijk dezelfde vraag. Niet alleen: ziet het er goed uit in de stijlgids? Maar: blijft het herkenbaar wanneer het wordt gebruikt?

Ik kwam voor de kleurvlakken van Rietveld. Voor die deur waar je bijna automatisch je fiets tegenaan wilt zetten en een foto van wilt maken. Maar het interessantste kleurstatement bleek nauwelijks een kleur te hebben. Het was het licht.

Een identiteit bewijst zich niet onder ideale omstandigheden. Ze bewijst zich in gebruik.