(DATUM)
november 19, 2026
(AUTEUR)
Dings
(CATEGORIE)
Zien
(ONDERWERP)
Trompe-l’oeil en vormgeving
Rode bakstenen gevel van de Martinikerk in Groningen met twee ronde ramen en een donkere deur die samen op een gezicht lijken
(ONDERWERP)
Trompe-l’oeil en vormgeving
(Intro)
Over wat we zien, wat we denken te zien en wat vormgeving daartussen doet.
(Content)

Op het eerste gezicht zie ik de Martinikerk in Groningen. Rode baksteen, twee ronde ramen en een donkere deur eronder. En toch zie ik iets anders. Een gezicht. Twee ogen. Een mond. Bijna een uitdrukking.

Dat beeld ging eerder al rond onder iSeeFaces. Niet zo vreemd. Niemand heeft dat gezicht daar letterlijk getekend, maar zodra je het eenmaal ziet, krijg je het nauwelijks nog weg. Net echt.

Dat is precies wat me aan gezichtsbedrog interesseert. Niet alleen wat er voor ons staat, maar ook wat ons hoofd er zelf van maakt. Twee ronde vormen boven een opening zijn blijkbaar al genoeg. Ons brein herkent een patroon en vult de rest voor ons in.

Daar bestaat zelfs een naam voor: pareidolie. Het verschijnsel waarbij we herkenbare vormen — opvallend vaak gezichten — zien in iets waarin ze niet werkelijk aanwezig zijn.

Trompe-l’oeil werkt anders, maar speelt met hetzelfde vermogen. Trompe-l’oeil, letterlijk ‘bedrieg het oog’, is een bewust gemaakte visuele illusie. Met perspectief, schaduw, kleur en materiaal kan een vlak oppervlak ineens diepte krijgen. Een geschilderde opening wordt een doorgang. Een plat ornament lijkt reliëf. Een muur lijkt verder te lopen dan hij werkelijk doet. Het bijzondere is dat zo’n illusie niet alleen dankzij de maker werkt. Wij doen zelf een flink deel van het werk. Een paar lijnen suggereren diepte, een schaduw maakt iets tastbaar en een bekende verhouding wordt vanzelf een raam, deur of ruimte. Ons brein wacht niet totdat alle informatie binnen is. Het herkent, voorspelt en vult aan.

We zien dus niet alleen wat er is. We zien ook wat we verwachten te zien.

Daarmee wordt gezichtsbedrog interessanter dan alleen een visueel kunstje. Het laat zien hoe snel waarneming verandert in overtuiging. Nog voordat we bewust hebben gekeken, heeft ons hoofd al besloten wat waarschijnlijk waar is. Pas wanneer iets begint te wringen, kijken we opnieuw. Een schaduw valt net verkeerd. Een lijn loopt vreemd door. De diepte verandert niet wanneer we bewegen. Het beeld zelf verandert niet, maar onze blik wel. En precies daar raakt trompe-l’oeil aan design.

Vormgeving maakt voortdurend gebruik van verwachtingen. Niet zo letterlijk als bij een geschilderd raam, maar wel volgens hetzelfde principe. Materiaal, kleur, typografie, fotografie en compositie vertellen ons iets voordat we daar bewust woorden aan geven. Iets voelt kostbaar, ambachtelijk, toegankelijk, technisch, duurzaam of betrouwbaar nog voordat we precies weten waarom.

Vormgeving laat dus niet alleen zien wat iets is. Ze bepaalt mede wat we verwachten dat het zal zijn.

Dat geldt ook voor merken. Een merkidentiteit zorgt voor herkenning, maar vormt tegelijkertijd een verwachting. Een gekozen lettertype kan vakmanschap suggereren. Een ingetogen verpakking kan kwaliteit oproepen. Een rauwe fotografiestijl kan onafhankelijkheid en karakter laten voelen. Nog voordat iemand een product gebruikt, een winkel binnenstapt of contact opneemt, is er al een beeld ontstaan.

Daarom zie ik branding niet als een laag die je achteraf over een organisatie heen legt. Goede merkidentiteit maakt zichtbaar wat er daadwerkelijk al aanwezig is: karakter, overtuiging, kwaliteit en gedrag. Design vertaalt dat naar een vorm die mensen kunnen herkennen.

Vormgeving loopt daarmee vooruit op de ervaring. De ervaring moet haar daarna wel gelijk geven.

Interessant wordt het wanneer die twee uit elkaar gaan lopen. Wanneer een merk ambacht suggereert, maar vooral industriële anonimiteit levert. Wanneer duurzaamheid voornamelijk bestaat uit natuurlijke kleuren en ongebleekt papier. Of wanneer een merk persoonlijk en toegankelijk oogt, totdat iemand daadwerkelijk contact zoekt. Dan helpt vormgeving niet langer om de werkelijkheid zichtbaar te maken. Ze probeert haar te vervangen.

De grens tussen verbeelding en misleiding zit daarom misschien niet in het beeld zelf, maar in wat erachter aanwezig is. Een ontwerp mag nieuwsgierig maken, iets vergroten of een gevoel sterker neerzetten. Dat is precies wat goede vormgeving kan doen. Maar uiteindelijk moet de werkelijkheid het gewekte beeld kunnen dragen. Anders blijft alleen decor over.

Daar raakt dit ook aan hoe ik met otherdings™ naar merkidentiteit en design kijk. Niet beginnen bij de vraag hoe iets eruit moet zien, maar bij wat er zichtbaar gemaakt moet worden. Wat is werkelijk eigen? Welk karakter zit er al? Welke verwachting mag de vormgeving oproepen – en kan de organisatie die daarna ook waarmaken? Dat maakt design wat mij betreft veel interessanter dan alleen esthetiek. Het is een manier om betekenis richting te geven. Maar juist daardoor draagt het ook verantwoordelijkheid.

Misschien spreekt trompe-l’oeil me daarom zo aan. Het misleidt openlijk. De ontdekking dat het beeld niet echt is, hoort bij de ervaring. De truc hoeft niet voor altijd verborgen te blijven. Integendeel: het werk nodigt juist uit om nog eens te kijken. En bij die tweede blik ontdek je niet alleen hoe het beeld is gemaakt. Je ziet ook hoeveel je zelf al had ingevuld.

Goed gezichtsbedrog laat niet alleen zien wat er niet is. Het laat vooral zien hoe graag wij bereid zijn het te geloven.

Misschien is niets wat het lijkt.

Maar wat we denken te zien, zegt vaak genoeg.

(VAN ZIEN NAAR DOEN)

Wat opvalt, verwondert of schuurt, zegt vaak iets over merken. In het Journaal verzamel ik die observaties. In mijn werk krijgen ze richting, vorm en betekenis.

Die blik nemen we mee in ons werk aan
.

Eerst zien wat er speelt. Dan doen wat nodig is.

Wat we doen
(IN BEELD)
(MEER NIEUWS)

Bekijk ook dit eens

App Dings