Eerste indruk

Dé allereerste foto die ik maakte met mijn Ricoh GR III. Raak!

Ik had de camera net, kon naar eigen zeggen nauwelijks fotograferen en kreeg die dag een soort eerste fotografieles. Van Lotje (Lolux). Diafragma, sluitertijd, scherpstellen. Allemaal dingen waarvan ik inmiddels beter begrijp wat ze doen, maar die op dat moment vooral nieuw waren. En toen maakte ik deze foto.

Geen uitgebreid plan. Geen zorgvuldig uitgedachte compositie. Ik keek, er gebeurde iets en ik drukte af. Veel bewuster dan dat zal het waarschijnlijk niet zijn geweest. Achteraf vind ik dat misschien wel het interessante eraan. Want van alle foto's die ik daarna bewust probeerde te maken, is juist die eerste me bijgebleven. “Niet alleen omdat hij technisch perfect is, maar omdat er iets in zit wat ik daarna moeilijker opnieuw heb kunnen maken. Beweging, timing, licht, kleur. Een moment dat precies lang genoeg bestond om vast te leggen. In één keer raak. Dat klinkt achteraf natuurlijk makkelijker dan het was. Want ik wist op dat moment nog nauwelijks waarom de foto werkte. Misschien wist ik überhaupt niet dát hij werkte. Er zat nog weinig analyse tussen kijken en afdrukken.

Dat veranderde daarna vanzelf. Je leert meer over techniek. Je gaat bewuster kijken naar compositie, scherpte en licht. Je leert wat een bepaalde sluitertijd doet, wanneer iets uitgebeten raakt en waarom een beeld soms net niet lekker in balans is. Dat is winst. Maar met kennis komt ook controle. Je gaat eerder corrigeren. Nog even anders staan. Iets uit beeld halen. Wachten tot het licht beter is. Nog een foto maken, voor de zekerheid. Je krijgt steeds beter in de gaten wat je aan het doen bent - en daarmee ook steeds beter wat je dénkt dat je zou moeten doen.

Misschien zit daar een vreemde tegenstelling.

Hoe meer je leert beheersen, hoe makkelijker het wordt om iets precies zo te maken als je voor ogen hebt. Maar ondertussen moet je oppassen dat je niet uit het oog verliest wat je zag voordat je wist hoe het hoorde. Mijn Ricoh staat meestal op RAW. Technisch gezien betekent dat vooral dat de camera zoveel mogelijk beeldinformatie bewaart, zodat je achteraf nog kunt bewerken. Maar ik vind de andere betekenis eigenlijk minstens zo interessant. Raw.

Rauw. Onbewerkt. Ongepolijst. Nog niet volledig gecorrigeerd, aangescherpt of gladgetrokken. Daar zat die eerste foto misschien ook dichter bij dan veel foto's die daarna kwamen. Niet omdat hij onbeholpen was, maar omdat er nog weinig tussen het moment en mijn reactie zat. Geen uitgebreide kennis, geen routine en nauwelijks verwachtingen over wat een goede foto zou moeten zijn. Gewoon kijken en reageren.

Dat betekent natuurlijk niet dat onbewust werken automatisch beter is. Of dat techniek iets wegneemt. Integendeel. Kennis zorgt ervoor dat je veel bewuster kunt kiezen. Je bent minder afhankelijk van geluk en kunt uiteindelijk juist veel preciezer maken wat je wilt maken. De vraag is alleen wat je onderweg probeert vast te houden.

Dat herken ik ook in ontwerp en merken. Een eerste idee kan nog behoorlijk rauw zijn. Een losse schets, een formulering, een kleur, een vreemde combinatie of een gedachte waarvan nog niet precies duidelijk is waarom die interessant is. Daarna begint het werk. Merkstrategie brengt richting. Een merkidentiteit krijgt structuur. Branding en design maken keuzes zichtbaar en bruikbaar. Dat moet ook. Maar professionaliseren betekent niet automatisch dat alles gladder moet worden. Soms verdwijnt tijdens het verfijnen juist precies datgene waardoor iets in eerste instantie opviel. Een onverwachte vorm wordt netter. Een uitgesproken zin wordt veiliger. Een rauwe gedachte wordt zo lang uitgelegd tot iedereen hem begrijpt en niemand hem nog onthoudt.

Misschien is dat wel een belangrijk deel van goed merkwerk: niet alleen weten wat je moet verbeteren, maar ook herkennen wat je juist moet beschermen. Waar zat de energie? Wat trok meteen de aandacht? Welke keuze voelde misschien nog wat onwennig, maar gaf het geheel juist een eigen gezicht?

Je hoeft die eerste indruk niet letterlijk te bewaren. Net zoals ik niet iedere foto hoef te maken alsof ik nog nooit een camera heb aangeraakt. Maar je kunt wel proberen te begrijpen waarom iets meteen raak was. Mijn eerste foto herinnert me daar nog steeds aan.

Scherpte is niet hetzelfde als karakter.