Vreemd genoeg

Vroeger woonde ik in Nuenen. Als we met mijn ouders richting Helmond reden, kwamen we regelmatig langs de kubuswoningen van Piet Blom. Ik zat dan met mijn neus tegen het autoraam geplakt, gebiologeerd te kijken naar die vreemde huizen op poten. Schuine vlakken, rare hoeken, ramen waar je ze niet verwachtte. Niets eraan leek op de huizen die ik kende.

Ik wist niet wie Piet Blom was. Ik wist niets van architectuur of ontwerpprincipes en had waarschijnlijk geen idee waarom iemand in vredesnaam een huis schuin op een paal zou zetten. Ik vond ze gewoon te gek. Dat beeld is blijven hangen.

Pas veel later kreeg ik woorden voor dingen die me blijkbaar toen al aantrokken. Vorm. Ritme. Verhouding. Materiaal. Eigenzinnigheid. Het lef om iets niet te maken zoals je verwacht dat het eruitziet. Maar die woorden waren er toen niet voor nodig.

We praten vaak over smaak alsof het iets is wat je bewust ontwikkelt. Je bezoekt musea, leest boeken, kijkt naar architectuur, leert over ontwerpers en verzamelt onderweg steeds meer referenties. Natuurlijk gebeurt dat. Maar misschien begint het veel eerder. Met een huis waar je als kind niet vanaf kunt kijken. Een stoel bij je grootouders. De typografie op een platenhoes. Een auto die je al herkende voordat je het merk kon lezen.

Dingen komen binnen voordat je weet wat je ermee moet. Sommige verdwijnen weer, andere blijven ergens zitten. En langzaam ontstaat daar blijkbaar iets uit wat we later smaak noemen.

Zo'n referentiekader vult zich bovendien niet alleen met dingen die je mooi vindt. Juist iets vreemds, ongemakkelijks of afwijkends kan zich behoorlijk hardnekkig vastzetten. Het past niet in wat je al kent en krijgt daardoor vanzelf meer aandacht.

De kubuswoningen deden dat voor mij. Ze leken nergens op. Misschien was dat precies het punt.

Achteraf zie ik wel een lijn in veel dingen waar mijn oog nog steeds naartoe trekt. Architectuur die nét anders staat dan verwacht. Materialen die mogen verweren. Typografie met karakter. Dingen die niet helemaal gladgestreken zijn. Ontwerpen waarin iemand zichtbaar een keuze heeft gemaakt. Niet vreemd om vreemd te doen, wel specifiek genoeg om iets bij je achter te laten.

Dat herken ik ook in mijn werk met merken. Een sterke merkidentiteit hoef je niet eerst volledig te begrijpen voordat je merkt dat er iets eigens aan zit. Een vorm, kleur, toon of onverwacht detail kan al iets doen voordat je kunt benoemen waarom.

Misschien gebeurt het bij sterke identiteiten juist in die volgorde. Eerst ervaar je dat iets een eigen gezicht heeft. Daarna kun je proberen te ontleden waar dat gevoel vandaan komt.

Daarom vertelt een volledig rationele beoordeling ook niet alles. Klopt het? Is het logisch? Past het binnen de categorie? Kunnen we iedere keuze onderbouwen? Allemaal relevante vragen. Maar iets kan rationeel uitstekend in elkaar zitten en alsnog weinig met je doen. Terwijl iets anders zich zonder uitgebreide uitleg meteen vastzet.

Smaak laat zich blijkbaar niet volledig uitargumenteren. En misschien hoeft dat ook niet.

Wat we mooi, interessant of betekenisvol vinden, is opgebouwd uit duizenden ontmoetingen waarvan we het grootste deel allang vergeten zijn. Dingen die we ooit zagen, hoorden, voelden of merkten zonder te besluiten dat ze belangrijk waren. Tot je jaren later ergens naar kijkt en denkt: daar zit iets bekends in. Niet omdat je het eerder letterlijk hebt gezien, maar omdat het past binnen een verzameling die ondertussen onderdeel van je is geworden.

Misschien is dat waarom ik nog steeds graag naar die kubuswoningen kijk. Nu weet ik wie ze ontwierp. Ik kan er meer over lezen, de architectuur bekijken en proberen te begrijpen waarom Piet Blom bepaalde keuzes maakte. Maar ergens is dat bijna bijzaak.

Het belangrijkste gebeurde waarschijnlijk al veel eerder. Er zat een klein jongetje met zijn neus tegen een autoruit naar huizen op poten te kijken.

Sommige dingen vormen je smaak al voordat je weet dat je smaak hebt.